Standpunt

Stadswallen en Binnendieze staan in 's-Hertogenbosch hoog op de agenda van monumentenzorg. Deze specifieke infrastructuur kan niet los gezien worden van de ruimtelijke karakteristiek van de stad. Dit geldt ook voor het organisch gegroeid middeleeuwse stratenpatroon, de oude kavelstructuren, rooilijnen, water en groen. Al deze zaken zijn naast de monumentale bebouwing medebepalend voor het beeld van de historische stad. Restauratie en herstel van historische bestrating en inrichting beschouwen wij als stichting hierbij eveneens essentieel voor de instandhouding en beleving van het beschermd stadsgezicht.

Daarom ijvert onze Stichting voor toepassing van zoveel mogelijk passend bestratingsmateriaal zoals gebakken klinkers en natuursteen keien en de instandhouding van authentiek straatmeubilair. Te denken valt aan oude lantaarnpalen, balustrades, oude bruggen maar ook aan de reconstructie van het puthuis met Mariakapelletje als centrum van de Markt, hart van de stad.

Achtergrond

Stadswallen en Binnendieze staan in ’s-Hertogenbosch hoog op de agenda van monumentenzorg. Deze specifieke infrastructuur kan niet los gezien worden van de ruimtelijke karakteristiek van de stad. Dit geldt ook voor het organisch gegroeid middeleeuwse stratenpatroon, de oude kavelstructuren, rooilijnen, water en groen. Al deze zaken zijn naast de monumentale bebouwing medebepalend voor het beeld van de historische stad. Restauratie en herstel van historische bestrating en inrichting beschouwen wij als stichting hierbij eveneens essentieel voor de instandhouding en beleving van het beschermd stadsgezicht. Daarom ijvert onze Stichting voor toepassing van zoveel mogelijk passend bestratingsmateriaal zoals gebakken klinkers en natuursteen keien en de instandhouding van authentiek straatmeubilair. Te denken valt aan oude lantaarnpalen, balustrades, oude bruggen maar ook aan de reconstructie van het puthuis met Mariakapelletje als centrum van de Markt, hart van de stad.

Midden jaren ’70 van de vorige eeuw begonnen stratenmakers aan de herbestrating van de Postelstraat in het kader van de naoorlogse ‘modernisering’ en ‘opfrissing’ van de binnenstad. Natuurstenen keien en gebakken klinkers waren uit de tijd en dienden allen te worden vervangen door zwarte betonsteen. De oude natuursteenkeien werden in een open bak geladen om te worden afgevoerd. Alle straten in de binnenstad werden zo aangepakt en al veel straten waren inmiddels getransformeerd. (Dat de zwarte kleur vrij snel verviel in een grauwe, lichtgrijze kleur was men zich aanvankelijk onvoldoende bewust.) Daarnaast werd een deel van de straten rond de Mark wandelgebied en voorzien van moderne bolverlichting en een kamerbrede, d.w.z. van gevel tot gevel lopende, kostbare sierbestrating. Deze bestond uit grote en kleine tegels van beton met een groene slijtlaag, neergelegd in een ingewikkeld patroon. Al deze werkzaamheden behoorden tot het streven van de gemeente naar moderne ‘cityvorming’ om de concurrentie met Tilburg en Eindhoven te kunnen weerstaan.

Hoewel begin jaren ’70 daadwerkelijk was begonnen met een integraal herstel van de historische bebouwing van de binnenstad bleek echter nog niet doorgedrongen bij alle geledingen van de gemeentelijk organisatie. Gelukkig werd nog net op tijd ingegrepen en kon de prachtige historische bestrating van de Postelstraat behouden blijven. (afb. 1) Het besef brak door, dat naast hergebruik en restauratie van de historische bebouwing, Binnendieze en stadswallen, alsook zaken als bomen groen, parken, tuinen, kavelstructuur en historische rooilijnen van het middeleeuws stratenpatroon essentieel zijn voor het behoud van het historisch straatbeeld. En tegelijkertijd kreeg ook de oorspronkelijke geleding van het stratenprofiel met zijn rijbaan en trottoirs steeds meer herwaardering. (afb. 2 Vughterstraat) Elders in de Uilenburg werden vervolgens de straten en stegen tijdens de herriolering met beperkte middelen zoveel mogelijk van passende bestrating voorzien. Daarbij werden de restanten van de oorspronkelijke zandsteenkeien in de Molenstraat behouden. Deze liggen thans ter hoogte van de kaartjesverkoop van de Binnendieze-vaartochten. (afb. 3) Ook de originele ‘lovertjeslantaarnpalen werden gehandhaafd en op diverse plaatsen werden de balustraden hersteld en aangevuld. Ook de kaden van de binnenhaven, de grote pleinen en de omgeving van de Sint Jan zijn thans nog grotendeels voorzien van karakteristieke natuursteenkeien, gecombineerd met hardgebakken straatklinkers. Nog maar enkele jaren terug ontstond opnieuw discussie over de bestrating van de Postelstraat. Deze zou te oncomfortabel zijn voor fietsers. Het probleem was echter grotendeels te wijten aan onkunde van niet gespecialiseerde stratenmakers tijdens een onderhoudsbeurt. Ter zake deskundige vaklui hebben vervolgens dit probleem kunnen verhelpen.

De toepassing van een grote maat tegels is weinig gebruikelijk in onze streken. Doorgaans is de ondergrond te zacht waardoor deze breken. De onderlaag sterk verstevigen is echter heel kostbaar. Bij de herbestrating van de Kerkstraat met kleine zijstraten is dit goed gedaan. (afb. 4) Bezuiniging op de uitvoering in de Hinthamerboulevard liep uit op een mislukking en een financiële strop. Hier moest de nieuwe bestrating na korte tijd weer geheel worden vervangen. Gelukkig is deze fout bij de herbestrating van Parade en Markt niet gemaakt.

Bij de gemeente is het gebruik van gebakken materiaal en natuursteen inmiddels algemeen uitgangspunt. Het ‘kamerbrede groene tapijt’ in het winkelwandelgebied is geheel uit het straatbeeld verdwenen en vervangen door een meer passende bestrating. De grote pleinen zijn met natuursteenkeien bestraat. De laatste jaren heeft een geleding van het straatprofiel met toepassing van klinkers in dik- of keiformaat van de rijweg de voorkeur. Dit mag niet ten koste gaan van de nog aanwezige natuursteenbestrating. Wel vreemd dat het tweede deel van de Verwersstraat, Peperstraat en Oude Dieze het nog altijd moeten doen met de ‘zwarte’ betonsteen, ook nu het museum zo prachtig is gerestaureerd en uitgebreid. De herbestrating van de Beurdsestraat en de natuurstenen loper in de Mortel en de Beurdsepoort laat zien hoe fraai het kan. Deze herbestrating is zeer geslaagd te noemen. (afb. 5) Mogelijk kan het sluipend proces van aantasting van de Lange Putstraat een halt worden toegeroepen. De terugliggende rooilijn tegenover het Bisschoppelijk Archief is een litteken uit de jaren ’60. Deze was tot voor kort verzacht door een rij bomen. Helaas is deze verdwenen bij de transformatie van dit voormalig kantoorgebouw van Brabant Water naar woningbouw. (afb. 6) Wanneer grijpt de gemeente in en wordt hier de bomenrij hersteld of nog beter een fraaie pergola opgericht. Daarnaast zou eigenlijk ook het parkeren van auto’s hier moeten worden verboden. Er is immers een grote ondergrondse parkeergarage onder dit complex! Verder zijn wij benieuwd wanneer de prachtige natuursteenbestrating van de oude kades van de stadshaven, met name van de Smalle Haven, die momenteel sterk is onderkomen, wordt aangepakt? En ten slotte, komt de middenberm met dubbele rij bomen weer terug in de Traverse door ’t Zand? (historische afb. ’t Zand Oranje Nassaulaan) Een eerste voorstel van de gemeente over herinrichting van deze boulevard wekt vertrouwen.

Steun ons door uw bijdrage

Stichting 's-Hertogenbossche Monumentenzorg is voor haar bestaan financieel afhankelijk van giften van particulieren en van sponsoren.

Draagt u 's-Hertogenbosch een warm hart toe, steun ons dan om deze prachtige historische stad te behouden voor toekomstige generaties.

Wellicht kan de stichting ook iets voor ú betekenen. Neem hiervoor vrijblijvend contact met ons op en we bespreken graag met u de mogelijkheden!

Fotogalerij

De fotogalerij toont diverse objecten in het Bossche.

NEEM CONTACT MET ONS OP