Standpunt

Dicht bij de Citadel, tamelijk verscholen achter de zware bomenrij langs de Zuid-Willemsvaart, ligt één van de parels van het Bossche erfgoed; een uniek, vroeg 17e eeuwse Kruithuis.

Het gebouw is ten prooi gevallen aan verwaarlozing. Momenteel wordt het door een kunstenaarsstichting gebruikt maar een definitieve nieuwe bestemming is er voor dit belangrijke Bossche monument nog altijd niet gevonden.

Onze Stichting hoopt, dat er spoedig een waardige nieuwe gebruiker voor dit pand en de aangrenzende 19e eeuwse bebouwing wordt gevonden. Het toenemend zware verkeer langs het gebouw zijn een toenemende bedreiging voor instorting van de buitengevel langs het kanaal. De Stichting pleit voor het sluiten van deze weg tussen de Vliertstraat en Citadellaan en de kanaaldijk hier te verlagen op het niveau van de grond onder de brug bij de entree. Het terugbrengen van water in de gracht blijkt door de veranderde grondwaterstand helaas niet mogelijk. Wel zal door deze voorgestelde ingrepen het Kruithuis vanuit de stad beter zichtbaar kunnen worden, het instortingsgevaar verminderen en het geheel aantrekkelijker kunnen worden voor nieuwe gebruikers.

Speerpunt

Dicht bij de Citadel, tamelijk verscholen achter de zware bomenrij langs de Zuid-Willemsvaart, ligt één van de parels van het Bossche erfgoed; een uniek, vroeg 17e eeuwse Kruithuis. Jan van der Weeghen, mathematicus en medicus in stadsdienst, ontwierp dit juweeltje. Het werd gebouwd aan het eind van het 12-jarig bestand (1609-1621) tijdens de 80-jarige oorlog. Het werd gebouwd midden in de moerassige gronden van de beemden van Gertru, gronden van het geconfisqueerde St-Geertruiklooster. Het gebouw werd uit veiligheidsoverwegingen van de stad afgekeerd en bereikbaar gemaakt via een afrit vanaf de nabijgelegen stadswallen. De monumentale poort bevindt zich daarom aan de achterzijde, gezien vanuit de stad. De 6-hoekige plattegrond bestaat uit een langgerekt geknikt gebouw aan 4 zijden rond een binnenplaats en kreeg twee charmante gemetselde eveneens 6-hoekige traptorentjes met wenteltrap op de buitenhoeken. Aan de stadszijde werd het gebouw afgesloten met een geknikte dikke muur met een overdekte galerij. Het naar buiten geheel gesloten gebouw werd afgedekt met een hoge kap en omringd door een gracht. In de 19e eeuw werd het gebouw uitgebreid door de open galerij dicht te metselen en werden in de buitengevels ramen aangebracht. Door de aanleg van ‘de kanaal’ moest de gracht worden gedempt en ging de dikke buitenmuur dienst doen als grondkering van de kanaaldijk.

Vanwege het gevaar voor ontploffing was het pand echter maar kort in gebruik voor opslag van kruit. Het gevaarlijke kruit werd verspreid op meerdere plaatsen in munitiemagazijnen langs de stadswallen. Het gebouw heeft daarna dienst gedaan voor uiteenlopende defensiedoeleinden zoals een laboratorium, materiaalopslag en kledingmagazijn. In later opgetrokken belendende gebouwen kwamen een geweermakerij, een militaire bakkerij en een dienstwoning langs de Vliertstraat. Een kleine woningrij voor onderofficieren werd gebouwd langs de Citadellaan. Een deel van het complex werd begin 20e eeuw benut als werf voor een aannemerij.

Midden 20e eeuw kwam het Kruithuis in handen van de gemeente en werd het pand omgebouwd tot oefenruimte van het Brabants orkest. Tijdens deze aanpassingen werd een groot deel van de tweebeukige binnenruimten vergroot door de tussenscheiding, bestaande uit een zware muur met grote boogopeningen te slopen en te vervangen door onderslagbalken die werden opgehangen aan de kapconstructie.

Tijdens de restauratie van het gebouw t.b.v. de gemeentelijke tentoonstellingsdienst door stadsarchitect Ir. C.P.F. van Aalst werd o.a. deze draagmuur met boogstelling hersteld. Ook werd de oorspronkelijke vloerhoogte, die in de loop der jaren meermalen sterk was opgehoogd, teruggebracht waardoor de prachtige binnenruimte weer ten volle kan worden beleefd. Glazen en deels houten schermen bij de entree vormen een bescherming tegen brand. Ook werden de fundamenten van de oorspronkelijke ophaalbrug teruggevonden en weer opgemetseld als fundament voor een vaste houten brug. Voor zover mogelijk werd het grondpeil rond het gebouw ook verlaagd waardoor de oorspronkelijke gevelhoogte zichtbaar werd gemaakt.

Sindsdien is het gebouw aan meerdere bedreigingen ontsnapt. Een prijsvraag om het markante gebouw met zijn sterke autonome vorm verder uit ter breiden, liep haast voorspelbaar uit op een mislukking. Omdat een uitbreiding buiten het gebouw door de 6-hoekige vorm niet acceptabel is, was het idee om alsnog de binnenplaats te overdekken terwijl dit ongeveer de laatste historische open binnenplaats in de stad is. Daarom kreeg de prijswinnaar, die weliswaar het meest creatief plan had ontworpen, geen toestemming om dit plan uit te voeren. Realisatie van het plan zou betekenen, dat het gebouw een reuze grote glazen tentdak kreeg. Hierdoor zou de monumentale karakter van het Kruithuis teveel geweld zijn aangedaan. Hierna volgde een plan voor een ondergrondse uitbreiding. Dit zeer gewaagde plan was echter alleen betaalbaar indien de omringende beeldbepalende bijgebouwen werden gesloopt en op de hoek van het bouwblok een hoge woontoren werd opgetrokken. Onze vereniging heeft zich hier sterk tegen verzet. Onderwijl werd het gebouw vroegtijdig verlaten en viel het ten prooi een verwaarlozing. Momenteel wordt het door een kunstenaarsstichting gebruikt maar een definitieve nieuwe bestemming is er voor dit belangrijke Bossche monument nog altijd niet gevonden.

Onze Stichting hoopt, dat er spoedig een waardige nieuwe gebruiker voor dit pand en de aangrenzende 19e eeuwse bebouwing wordt gevonden. Het toenemend zware verkeer langs het gebouw zijn een toenemende bedreiging voor instorting van de buitengevel langs het kanaal. De Stichting pleit voor het sluiten van deze weg tussen de Vliertstraat en Citadellaan en de kanaaldijk hier te verlagen op het niveau van de grond onder de brug bij de entree. Het terugbrengen van water in de gracht blijkt door de veranderde grondwaterstand helaas niet mogelijk. Wel zal door deze voorgestelde ingrepen het Kruithuis vanuit de stad beter zichtbaar kunnen worden, het instortingsgevaar verminderen en het geheel aantrekkelijker kunnen worden voor nieuwe gebruikers.

Steun ons door uw bijdrage

Stichting 's-Hertogenbossche Monumentenzorg is voor haar bestaan financieel afhankelijk van giften van particulieren en van sponsoren.

Draagt u 's-Hertogenbosch een warm hart toe, steun ons dan om deze prachtige historische stad te behouden voor toekomstige generaties.

Wellicht kan de stichting ook iets voor ú betekenen. Neem hiervoor vrijblijvend contact met ons op en we bespreken graag met u de mogelijkheden!

Fotogalerij

De fotogalerij toont diverse objecten in het Bossche.

NEEM CONTACT MET ONS OP